Күшті әсер ететін заттар: медициналық мәні
Күшті әсер ететін заттар дәрілік айналымда және медициналық тәжірибеде арнайы құқықтық нормалармен бақыланады. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2023 жылғы 26 маусымдағы №120 бұйрығы негізінде «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі 7-бабының 101-2) тармақшасына сәйкес адам өмірі мен денсаулығына зиянды әсерін тигізетін күшті әсер ететін заттардың ресми тізбесі бекітілген. Аталған бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізілді. Медицина студенттері мен мамандары үшін бұл нормативтік тізім тәжірибедегі қауіпсіздік пен фармацевтикалық қадағалау талаптарын қамтамасыз етуде маңызды құжаттық негіз болып табылады. Бұл бұйрықтың толық нұсқасымен ресми дереккөздерде танысуға болады.
Тізбеге енгізілген қосылыстардың фармакологиялық түрлері мен өкілдері
№120 бұйрыққа қосымшаға сәйкес бекітілген адам өмірі мен денсаулығына зиянды әсерін тигізетін күшті әсер ететін заттардың тізбесінде мынадай нақты химиялық және дәрілік субстанциялар қамтылған:
- Стероидтық қосылыстар: 19-норандростенедион (эст-4-ен-3,17-дион), 19-норандростерон (3-гидрокси-13-метилгексадекагидро-17Н-циклопента[a]фенантрен-17-он), 1-тестостерон (17бета-гидрокси-5альфа-андрост-1-ен-3-он), 4-гидрокситестостерон (4,17бета-дигидроксиандрост-4-ен-3-он), боластерон, болденон, метандиенон (метандростенолон) (17бета-гидрокси-17альфа-метиландрост-1,4-диен-3-он), нандролон, оксандролон және станозолол.
- Орталық жүйке жүйесіне әсер ететін және психотроптық сипаттағы субстанциялар: клозапин, клонидин (2-(2,6-дихлорфениламино)-имидазолина гидрохлорид), левомепромазин ((R)-2-метокси-N,N,бета-триметил-10H-фенотиазин-10-пропанамин), прегабалин және тапентадол.
- Ұйықтататын, тыныштандыратын және анестезиялық субстанциялар: бензобарбитал (1-бензоил-5-этил-5-фенилбарбитурат қышқылы), гексобарбитал (5-(1-циклогексен-1-ил)-1,5-диметил-2,4,6 (1Н, 3Н, 5Н)-пиримидинтрион), залеплон, зопиклон (6-(5-хлор-2-пиридинил)-6,7-дигидро-7-оксо-5Н-пирроло[3,4-b]пиразин-5-иловый эфир-4-метил-1-пиперазинкарбон қышқылы), тиопентал натриі (натри тұзы 5-(1-метилбутил)-5-этил-2-тиобарбитур қышқылы), бромизовал (N-(аминокарбонил)-2-бром-3-метилбутанамид), сондай-ақ этилхлорид (хлорэтил) және хлороформ.
- Офтальмологиялық және холинолитикалық субстанциялар: тропикамид, циклопентолат, тригексифенидил (1-циклогексил-1-фенил-3-пиперидинопропан-1-ол) және бенактизин (2-диэтиламин эфирі бензил қышқылы гидрохлориді).
- Өзге де күшті әсер ететін белсенді субстанциялар: сибутрамин (сондай-ақ ұқсас психоактивті әсері бар құрылымдық аналогтары), 2,4-Динитрофенол (2,4-DNP), сондай-ақ GW 1516 (2-[2-метил-4-[[4-метил-2-[4-(трифторметил)фенил]-1,3-тиазол-5-ил]метилсульфанил]фенокси]сірке қышқылы) және химиялық құрылымы ұқсас немесе ұқсас биологиялық әсері бар басқа да субстанциялар.
Тізбені қолданудағы ескертпе және дәрілік препараттарды қамту шегі
Нормативтік құжатта көрсетілгендей, тізбеде санамалған заттардың тұздары, күрделі эфирлердің, қарапайым эфирлердің және изомерлердің тұздары, сондай-ақ құрамына осы Тізбеде санамалған заттар кіретін дәрілік препараттардың барлық саудалық атаулары күшті әсер ететін заттар қатарына қоса жатқызылады. Бұл медицина және фармацевтика мамандарына дәрі-дәрмек айналымын бақылауда тек заттың атауын ғана емес, оның тұздары мен нақты саудалық пішіндерін де ескеруді талап етеді.